Άτομα με ΔΕΠΥ και χρήση ναρκωτικών ουσιών
5 September 2024
Πολλά άτομα με ΔΕΠΥ (παιδιά και ενήλικες) είναι ιδιαίτερα ιδιότροποι και δύσκολοι στην διατροφή. Στα Αγγλικά ο όρος είναι “picky eaters”. Πάμε να δούμε λοιπόν κατ’ αρχάς τί σημαίνει.
«Picky eater» μεταφρασμένο στα ελληνικά ως «επιλεκτικός στο φαγητό» είναι κάποιος ή κάποια που:
• Τρώει πολύ συγκεκριμένα φαγητά.
• Αποφεύγει να δοκιμάζει καινούριες γεύσεις.
• Δεν του αρέσουν πολλές υφές ή μυρωδιές.
• Συχνά λέει «δεν μου αρέσει αυτό» χωρίς να το δοκιμάσει.
Τα άτομα με ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητας) έχουν αυξημένη πιθανότητα να είναι ιδιότροποι στο φαγητό για νευροβιολογικούς και αισθητηριακούς λόγους, όχι επειδή είναι «κακομαθημένα» ή «δύσκολα» άτομα.
Ας δούμε πιο αναλυτικά τις αιτίες:
1. Αισθητηριακή υπερευαισθησία: Πολλά άτομα με ΔΕΠΥ έχουν υπερευαισθησία στις αισθήσεις. Την υφή (π.χ. “γλίτσα”, ίνες, τραγανό/μαλακό), την γεύση (πικρό, όξινο, έντονο), την μυρωδιά, ακόμα και τον ήχο (π.χ. το μάσημα).
Ο εγκέφαλος τους αντιλαμβάνεται τα ερεθίσματα πιο έντονα, οπότε ένα φαγητό που για άλλους είναι απλώς «οκ», για εκείνους μπορεί να είναι κυριολεκτικά δυσάρεστο ή αγχωτικό.
2. Ανάγκη για προβλεψιμότητα. Τα παιδιά και οι ενήλικες με ΔΕΠΥ συχνά νιώθουν ασφάλεια όταν ξέρουν ακριβώς τί γεύση θα έχει κάτι, τί υφή και πώς θα νιώσουν όταν το φάνε. Τα «γνωστά» φαγητά λειτουργούν σαν safe foods (ασφαλή φαγητά). Τα καινούρια φαγητά είναι απρόβλεπτα, άρα αγχωτικά.
3. Δυσκολία στη ρύθμιση των παρορμήσεων και του κορεσμού. Η ΔΕΠΥ επηρεάζει την εκτελεστική λειτουργία, δηλαδή την αναγνώριση πείνας/κορεσμού, την ικανότητα να δοκιμάσουν κάτι που δεν θέλουν άμεσα και την ανοχή στη δυσφορία (π.χ. «δεν μου αρέσει στην αρχή αλλά ίσως μετά»). Γι’ αυτόν τον λόγο προτιμούν τροφές που δίνουν άμεση ευχαρίστηση (συχνά υδατάνθρακες ή συγκεκριμένες γεύσεις).
4. Συνδέεται με την αισθητηριακή επεξεργασία (SPD). Πολλά άτομα με ΔΕΠΥ έχουν και Sensory Processing Differences (Διαταραχές/Ιδιαιτερότητες αισθητηριακής επεξεργασίας), ακόμη κι αν δεν έχει διαγνωστεί επίσημα. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να βιώνουν τις γεύσεις, υφές ή μυρωδιές πιο έντονα ή πιο αδύναμα και αυτό κάνει την εμπειρία του φαγητού πιο έντονη και κουραστική.
Χρειάζεται να γνωρίζουμε ότι η ιδιοτροπία των ΔΕΠΥτών στο φαγητό δεν είναι πείσμα ούτε «κακή συνήθεια». Δεν το κάνουν για να προσελκύσουν την προσοχή, δεν θα το ξεπεράσουν αν πεινάσουν αρκετά. Είναι μια πραγματική νευρολογική εμπειρία.
Ας δούμε τι μπορεί να βοηθήσει:
• Σταδιακή έκθεση (πολύ μικρά βήματα, χωρίς πίεση). Να δοκιμάζει λίγο από κάτι καινούριο και όχι να έχουμε την απαίτηση να το φάει όλο.
• Συνδυασμός «ασφαλούς» τροφής με κάτι νέο.
• Να του προσφέρουμε τροφή με ίδια μορφή αλλά διαφορετική γεύση (π.χ. ίδια υφή).
• Να έχει τον έλεγχο το ίδιο το άτομο («διάλεξε εσύ»).
• Αποφυγή πίεσης ή τιμωρίας γύρω από το φαγητό.
Δελιακίδου Ζωή
Ψυχολόγος Α.Π.Θ.
