Παιδική κακοποίηση και Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ)

Το φαινόμενο της παιδικής κακοποίησης είναι ένας εξαιρετικά σημαντικός παράγοντας της κοινωνικής παθογένειας. Οι συχνότερες μορφές της είναι: η σωματική (φυσική) κακοποίηση, η σεξουαλική κακοποίηση, η συναισθηματική κακοποίηση ή και παραμέληση.
Σχετίζεται άμεσα με το κοινωνικοοικονομικό προφίλ της οικογένειας και ειδικότερα με την ανεργία, με το μορφωτικό της επίπεδο και τις συνθήκες διαβίωσης της οικογένειας του παιδιού.

Αναπτυξιακές διαταραχές όπως η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) και οι ειδικές μαθησιακές δυσκολίες θεωρούνται ψυχιατρικοί παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη παιδικής κακοποίησης. Έρευνες έχουν δείξει ότι η ΔΕΠΥ είναι πιο συχνή σε κακοποιημένα παιδιά από ό,τι στον γενικό πληθυσμό. Επιπλέον, φαίνεται ότι τα παιδιά που δεν πληρούν τα κριτήρια ΔΕΠΥ πριν από την κακοποίηση, εκδηλώνουν υπερκινητικότητα λόγω μιας κατάστασης υπερ-αγρύπνησης την οποία βιώνουν. Μπορεί δηλαδή η παιδική κακοποίηση να προκαλέσει διατάραξη της αυτορρύθμισης η οποία εκδηλώνεται ως ΔΕΠΥ.

Το παιδί που εκτίθεται σε οποιοδήποτε είδος κακομεταχείρισης μπορεί να αντιμετωπίσει στο μέλλον δυσκολίες στις στενές σχέσεις, στην επίλυση προβλημάτων και μπορεί να είναι πιο επιθετικό από τα άλλα παιδιά, διατρέχοντας έτσι υψηλό κίνδυνο ψυχοπαθολογίας. Επίσης, η κακομεταχείριση αυξάνει τα προβλήματα συμπεριφοράς και οι μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά με ΔΕΠΥ είναι τρεισήμισι φορές πιο πιθανό να εμπλακούν σε εγκληματικές ενέργειες σε σύγκριση με τα παιδιά με ΔΕΠΥ που δεν κακοποιήθηκαν.
Όσον αφορά την πρόληψη της παιδικής κακοποίησης στα παιδιά με ΔΕΠΥ χρειάζεται να δοθεί πολύ μεγάλη βαρύτητα και πάρα πολύ σημαντικό ρόλο μπορούν να παίξουν οι γονείς του παιδιού και το σχολείο.

Οι γονείς των παιδιών με ΔΕΠΥ είναι πιο επιρρεπείς στην χρήση μεθόδων καταχρηστικής πειθαρχίας, παράγοντας που αυξάνει τα προβλήματα συμπεριφοράς των παιδιών. Για να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος είναι απαραίτητο να συμμετάσχουν σε προγράμματα εκπαίδευσης γονέων τα οποία προάγουν τη γονεϊκή ενσυναίσθηση σε σχέση με το παιδί όσο και την ικανότητα διαχείρισης της κατάστασης όσον αφορά την συμπεριφορά του παιδιού.

Στο σχολείο οι εκπαιδευτικοί, μέσω της καθημερινής επαφής με τα παιδιά, έχουν τη δυνατότητα να καταγράφουν αλλαγές τόσο στη συμπεριφορά όσο και στην εμφάνισή τους. Π.χ. ατημέλητη ή φτωχή ένδυση, μειωμένες επιδόσεις, ξαφνικά δώρα (ακριβά, δυσανάλογα της οικονομικής κατάστασης), επιθετική συμπεριφορά, απόσυρση, υπερβολικό άγχος μειωμένες κοινωνικές/ φιλικές σχέσεις. Επιπλέον, αξιολογώντας τις έμμεσες πληροφορίες (σχόλια από τους συμμαθητές και τους γείτονες) αλλά και τις άμεσες (από τα ίδια τα εν δυνάμει θύματα) βοηθούν να έρθουν στο φως κακοποιητικές συμπεριφορές.

Ζωή Δελιακίδου
Ψυχολόγος Α.Π.Θ.